تصرفات عرفانی
تصرفات عرفانی
روح انسانى پس از گذر از عوالم هستى و تنزلات وجودى در بدن قرار مىگیرد. روح در این تنزلات وجودى، صورت اصلى علم، قدرت و دیگر کمالات وجودى خود را از دست مىدهد. دلبستگى روح به بدن و سامان بخشى به حیات دنیوى روح را از حقیقتش دور مىسازد. در این انبوه تاریکیها، گاه و بیگاه، بارقههایى از نور امید و بیدارى از باطن و حقیقت انسانى مىدرخشد و آدمى را به موطن اصلى خویش و قرب و لقاى حق فرا مىخواند، به خود مىآید و راه سفر در پیش مىگیرد و با رهیدن از دلبستگیها و کنار زدن حجابها در مسیر قرب و ولایت گام برمىدارد. با کنار زدن هر حجابى به خداى متعال نزدیکتر مىگردد و وسعت وجودى مىیابد و کمالات حقیقىاش را آشکار مىسازد.
روح با تکاندن غبار تن توانایى پیدا مىکند تا به خواست خداى متعال به تصرفاتى شگرف در عالم طبیعت دست زند. با این تصرفات و خرق عادات است که انبیا و اولیا، معجزات و کرامات را براى هدایت بشر آشکار مىسازند و انسانها را به فرمانبردارى از حق و قرب و لقاى او فرا مىخوانند.
جمعى نیز به طمع به دست آوردن علم و قدرتهاى پنهان در جان آدمى، از حرکت در مسیر کمال انسانى باز مىمانند. اینان با ریاضتهاى سخت و یارى گرفتن از شیطانها و جن از برخى از اسرار مردم باخبر مىشوند و توانایى تصرفاتى محدود را پیدا مىکنند و مردم را از راه کمال و سعادت باز مىدارند.
سالکان حقیقى در پى این گونه تصرفات و علوم نیستند و تمام تواناییها و همتشان را براى رسیدن به مقام ولایت الهى به کار مىگیرند.ادب بندگى آنان را از تصرّف در عالم باز مىدارد و به جز آنچه خواست و رضاى الهى است، تصرّفى در عالم ندارند.
تصرفات انبیا (ص) و اوصیا (ع) در نظرگاه قرآن کریم
قرآن کریم از وقوع معجزات و حوادثى غیرعادى به دست انبیا (ص) خبر مىدهد. براى نمونه از حضرت عیسى (ع) حکایت مىکند:
أَنِّی قَدْ جِئْتُکُم بِآیَةٍ مِن رَبِّکُمْ أَنِّی أَخْلُقُ لَکُم مِنَ الطّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فِیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللّهِ وَأُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْىِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُکُم بِمَا تَأْکُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِی بُیُوتِکُمْ ... (آل عمران: 49)
من با نشانهاى [معجزهاى] از پروردگارتان نزد شما آمدهام. برایتان از گِل چیزى چون پرنده مىسازم و در آن مىدَمم. به اذن خدا پرندهاى مىشود و کور مادرزاد را و بَرَص گرفته را شفا مىدهم و به فرمان خدا مرده را زنده مىکنم و به شما مىگویم که چه خوردهاید و در خانههاى خود چه ذخیره کردهاید.
قرآن از حکومت و تصرفات شگفت حضرت سلیمان (ع) بر شیطانها و جنیان و حتى حیوانات و پرندگان سخن مىگوید:
وَحُشِرَ لِسُلَیْمنَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ وَالطَّیْرِ فَهُمْ یُوزَعُونَ. (نمل: 17)
سپاهیان سلیمان از جن و آدمى و پرنده گرد آمدند و آنها به صف مىرفتند.
قرآن کریم جز معجزات انبیا، از برخى تصرفات اولیاى خدا خبر مىدهد؛ چنان که درباره یکى از نزدیکان و درباریان حضرت سلیمان (ع) حکایت کرده است. حضرت سلیمان (ع) از درباریانش مىپرسد، کدامیک از شما مىتوانید تخت ملکه سبا را نزد من حاضر کنید؟
عفریت جن مىگوید: من تخت بلقیس را پیش از آنکه از جایتان برخیزید نزد شما حاضر مىکنم.یکى از نزدیکان او- بنا به روایات عاصف برخیا وزیر حضرت سلیمان- مىگوید: من تخت را در کمتر از چشم به هم زدنى حاضر مىسازم و چنین کرد.
قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتابِ أَنَا اتیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا راهُ مُسْتَقِرّاً عِندَهُ قَالَ .... (نمل: 40)
و آن کس که از علم کتاب بهرهاى داشت گفت: من پیش از آنکه چشم برهم زنى، آن را نزد تو مىآورم. چون آن را نزد خود دید، گفت ....
قرآن عزیز معجزات دیگرى نیز از انبیاى بزرگ حکایت مىکند؛ مانند شکافتن دریا براى حضرت موسى (ع)، تبدیل شدن عصا به اژدها در دست وى و سخن گفتن حضرت عیسى در کودکى. روایات نیز از معجزات و کرامات پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) خبر مىدهند.
میان معجزه و کرامت تفاوت است. خوارق عاداتى که به دست انبیا (ص) و امامان (ع) براى اثبات نبوت و امامت ظاهر مىگردد «معجزه» نام دارند؛ ولى خوارق عاداتى که در مقام اثبات نبوت و امامت نباشد، یا به دست جز آنان از اولیاى دیگر خدا ظاهر گردد، «کرامت» نامیده مىشوند.
قرآن کریم وقوع همه این حوادث غیرعادى را با خواست و اراده الهى مىداند. هر چند این حوادث را به نفوس پاک انبیا و اولیا نسبت مىدهد. قرآن در این باره مىفرماید:
وَمَا کَانَ لِرَسُولٍ أَن یَأْتِیَ بایَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ. (غافر: 78)
هیچ پیامبرى را نرسد که آیهاى بیاورد مگر به فرمان خدا.
استناد این حوادث به انبیا و اولیا، گویاى این واقعیت است که آنان در سایه بندگى و اخلاص به درجهاى از قرب به خدا و ولایت رسیدهاند که جانهاى پاکشان، مجراى فیض الهى مىگردد وخواست و اراده الهى از طریق نفوس پاک آنان تجلى مىیابد. از امام صادق (ع) روایت است که فرمود:
انَّ الامامَ وَکَرٌ لِارادَةِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لایَشاءُ الّا مَنْ یَشاءُاللَّهِ.
امام آشیانه اراده و خواست خداى متعال است و نمىخواهد مگر آنچه خدا بخواهد.
عرفان اسلامى، ص: 245
نامکتاب:عرفان اسلامى
نام مؤلف:سید قوام الدین حسینى
تلخیص برای ذی طوی: مسطور
بنام خداوند بخشنده مهربان