رجا در عرفان
رجا، راحت دل با انتظار فرارسیدن محبوب است و با چشم دوختن به لطف و رحمت فراگیر الهى بر جان سالک سایه مىافکند. عارفان رجا را به راحت دل با دیدن کرم حق، یا ایمنى به جود و بخشش کریم و جز آن تعریف کردهاند.
رجا بسان بارانى روح بخش، آتش خوف را فرو مىنشاند.
عارفان رجا را کنار خوف همانند دو بال پرواز سالک، به سوى حق مىشمارند. فزونى یکى بر دیگرى او را از حرکت و طلب باز مىدارد.
عزالدین محمود کاشانى درباره نیاز به خوف در کنار رجا مىگوید: خوف و رجا به مثابت دو قدماند سالکان طریق را که بدان قطع منازل و مراحل کنند، گاهى به قدم خوف از مهالک وقوف و سکون و فترت مىگذرند و گاهى به قدم رجا از ورطات یأس و قنوط راه به در مىبرند؛ نه امنى و قرارى که علّت طلب را شفا دهد و نه یأسى و قنوطى که طمع از وصل قطع کند.
امید و فضل و رحمت خداى متعال سالک را به تلاش و جدیّت بیشتر وامىدارد و این نشانه صداقت و درستى رجا و امیدوارى است. قرآن کریم به صراحت مىگوید:
فَمَنْ کَانَ یَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحاً وَلَا یُشْرِکْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً. «3» (کهف: 110)
آن که امید دیدار پروردگارش را دارد، عمل شایسته کند و کسى را در عبادت پروردگارش، انباز نسازد.
سالک امیدوار در عین تلاش و جدیّت جز به فیض و رحمت خداى متعال دل نمىبندد و نظرى به اعمال و مجاهدات خود ندارد؛ زیرا آن که عظمت حق را دریافت، مىداند که در برابر عظمت الهى هر چیزى کوچک و هر کمالى بىمقدار و در پیشگاه کبریایى او به مثقالى نیرزد.
ابونصر سرّاج، رجا را سه گونه مىداند: رجاى در ثواب، رجاى در وسعت رحمت خداوند و رجاى فىاللَّه. رجاى به فضل و رحمت الهى شأن بنده فرمانبردار است، امّا رجاى عارف واصل «رجاى فىاللَّه» است که از خدا جز خدا تمنّى ندارد.
منبع : عرفان اسلامى، ص: 213
نامکتاب:عرفان اسلامى
نام مؤلف:سید قوام الدین حسینى
تلخیص برای ذی طوی - مسطور
بنام خداوند بخشنده مهربان