معرفی کتاب تجربه های عرفانی در ادیان

در این کتاب شاخص‌های مشترک و معیارهای تمایز و ارزیابی مکاتب مختلف عرفانی، طی چند مقاله بررسی می‌شود. در مقاله نخست نشان داده می‌شود که تمام مکاتب عرفانی، تجربه مشترکی از وحدت غایی دارند که تجربه‌گر یا سالک و یا عارف شهود می‌کند و نیز در این تجربه، خود را فانی و محو در آن حقیقت یگانه می‌یابد. بنابر این، سه مقوله تجربه وحدت، شهودی بودن و احساس یا ادراک فنا، شاخص‌های مشترک تجارب عرفانی‌اند و بدون این شخاص‌ها هیچ تجربه باطنی و معنوی به حریم عرفان وارد نمی‌شود، اگرچه بتوان آنها را تجارب اخلاقی یا انواع دیگری از تجربه دینی نامید.

در مقاله‌های بعدی، این تجربه عرفانی در ادیان و سنت‌های معنوی کهن بررسی می‌شود. در این بررسی‌ها سنت‌های معنوی بومیان قاره آمریکا، تائوئیسم، بودیسم و هندوئیسم به ترتیب در چهار مقاله پژوهش می‌شود و در سه مقاله دیگر به مطالعه انتقادی عرفان یهودی، مسیحی و اسلامی می‌پردازد. در نهایت به طبقه‌بندی تجربه عرفانی در این مکاتب پرداخته و توازی هرمنوتیکی آنها اثبات می‌شوند، که تز اصلی این تحقیق است و نشان می‌دهد که می‌توان از مقایسه و درجه‌گذاری برتری و خلوص تجربه عرفانی در مکاتب گوناگون سخن به میان آورد.

توازی هرمنوتیکی بدین معناست که این تجربه‌ها در راستای فطرت توحیدی ـ‌‌که در همه انسان‌ها مشترک بوده و تغییر و تحولی نمی‌یابد‌ـ صورت گرفته است، ولی با توجه به تاثیری که اعتقادات، اعمال و آیین‌ها در شکل‌گیری تجربه‌های عرفانی دارند در سطوح مختلفی جای می‌گیرند. از این‌رو، از حیث برتر و فروتر یا ناب‌تر و ناخالص‌تر بودن مقایسه‌پذیر هستند.

کتاب حاضر در فصل‌های زیر، تجربه‌های عرفانی در ادیان را به بحث نشسته است؛

فطرت گرایی در تعریف و تبیین تجربه‌های عرفانی، شامانیسم؛ عرفان طبیعت‌گرای وهم جو، تائوئیسم؛ طبیعت‌گرای واقع‌بین، هندویسیم(انسان‌گرای الهی)، بودیسم(انسان‌گرای الحادی)، عرفان یهودی؛ خداگرای انسان ستیز، عرفان مسیحی؛ خداگرای انسان انگار، عرفان اسلامی؛ خدا‌گرای انسان‌باور.